Dom Chleba

Rozmawiamy z Aleksandrą Kulczyńską o Wspólnocie Betlehem - Dom Chleba, o spotkaniach z ludźmi, o zrujnowanych twarzach, o ubóstwie i dojrzewaniu do miłości.

*Gdzie tkwią korzenie Wspólnoty Dom Chleba?

Zaczęło się wszystko w 1982 roku w Poznaniu. Było nas kilka osób i chcieliśmy podjąć w Ruchu diakonię ewangelizacji, a szczególnie realizować Plan Wielkiej Ewangelizacji Ad Christum Redemptorem. Mieszkaliśmy w różnych miejscach, na stancjach, w salce katechetycznej. Modliliśmy się o to, by mieć dom i po pół roku modlitwa została wysłuchana. W 1983 roku dostaliśmy do naszej dyspozycji dużą posiadłość we wsi Nieboczowy koło Raciborza. Tamtejszy Ksiądz Proboszcz chciał mieć w swojej parafii wspólnotę, która pomoże w duszpasterstwie, w katechezie, w kościele. Zamieszkaliśmy w Nieboczowach i nadal pełniliśmy w Ruchu funkcję Centralnej Diakonii Ewangelizacji. Jeździliśmy po całej Polsce przygotowując zespoły do prowadzenia rekolekcji ewangelizacyjnych, organizowaliśmy i prowadziliśmy Oazy Rekolekcyjne Animatorów Ewangelizacji, Oazy Animatorów Wielkiej Ewangelizacji. Można by powiedzieć, że byliśmy ciągle w ruchu, prowadziliśmy wręcz koczowniczy tryb życia. Jednocześnie wśród nas zaczęli pojawiać się różni ludzie, najczęściej potrzebujący jakiegoś wsparcia, wspólnej modlitwy, a czasem tylko naszej obecności. Przyjmowaliśmy te osoby, ale naszym celem nie było niesienie im konkretnej pomocy, nie towarzyszyła nam tego typu refleksja. Po prostu mieliśmy duży dom, oni chcieli być z nami i myśmy ich przyjmowali.

* Czyli był to początek przemiany Diakonii Ewangelizacji w Diakonię Miłosierdzia?

Wiele lat upłynęło zanim odczytaliśmy, że naszym powołaniem jest specyficzna ewangelizacja, bo nadal tak określamy posługę w Nieboczowach. To jest ewangelizacja, ale prowadzona inaczej, niż w latach osiemdziesiątych. Stanęliśmy wobec przemian, jakie zachodziły w Polsce, w naszym Ruchu, także w innych ruchach odnowy. Pojawiły się nowe formy ewangelizacji. Nasza posługa przestała być jedyną. W tym czasie zobaczyliśmy, że Pan Bóg żąda od nas czegoś innego. Znaki tego były dla nas nawet przykre, np. przestali pojawiać się ludzie na organizowanych przez nas rekolekcjach, nie otrzymywaliśmy zaproszeń do ich prowadzenia, do naszego domu na rekolekcje też nie przyjeżdżało zbyt wielu ludzi. Nie były to osoby, które mogłyby tworzyć diakonię ewangelizacji. Byli to alkoholicy, ludzie chorzy psychicznie, niezrównoważeni, głęboko zranieni, po prostu potrzebujący pomocy. Zadaliśmy sobie wtedy pytanie: Dla kogo my żyjemy? Stanęliśmy przed alternatywą: albo prowadzimy nadal działalność akcyjną, na zewnątrz, albo zaczynamy budować dom gotowy do przyjęcia wszystkich, którzy do niego pukają. Nikt z nas wcześniej nie planował stworzenia domu dla ubogich, nikt z nas tego nie wymyślił. To była odpowiedź dana Panu Bogu, odpowiedź dana nie bez walki.

* Kto zatem puka do waszego domu i jak mu pomagacie?

Ludzie, którzy do nas przychodzą sygnalizują różne potrzeby. Po latach doświadczeń wiem, że niekoniecznie te akurat potrzeby są najważniejsze. Myślę, że głównym pragnieniem tych osób jest potrzeba bycia przyjętym i zaakceptowanym, bycia kochanym. To dawanie miłości dokonuje się w zwykłym, prostym życiu, które tworzy wspólna modlitwa, praca, zasiadanie do stołu. To są jakby trzy filary naszego życia. Oczywiście to nie wszystko, wiele osób wymaga kompetentnej pomocy psychiatrów, psychologów, wielu potrzebuje polepszenia warunków socjalnych czy pomocy w znalezieniu pracy, w nawiązaniu pozrywanych relacji z rodziną. Często przychodzą do nas, by odpocząć, by usunąć przykre objawy wywołane przez głód, brud, samotność. Okazuje się, że nie jest im łatwo podjąć refleksję nad swoim życiem, dojść do poznania prawdy, do dania sobie odpowiedzi na pytanie - dlaczego w takiej, a nie innej sytuacji się znaleźli. Nie jest im prosto podjąć decyzję o przemianie życia, o leczeniu. Wspólne bycie pomaga w podejmowaniu takich decyzji, pomaga zobaczyć, że nie świat jest zły, że źródło naszych problemów nie jest na zewnątrz, ono jest w nas. To poznanie dokonuje się w wielkiej walce, dlatego nasze życie nie jest sielanką, jest trudne, pełne napięć.

* Mówiłaś o spotkaniach z ludźmi ogólnie, czy możesz powiedzieć o jakimś szczególnym spotkaniu?

To są dziesiątki historii i kiedy o tym myślę, towarzyszy mi wzruszenie. Bo z każdym przychodzącym do nas człowiekiem łączy nas prawdziwa więź, często zrodzona w wielkim trudzie. Nawet w sytuacji, gdy ktoś odchodzi od nas rozczarowany, okrada nas, czy w jakiś inny sposób skrzywdzi, to i tak z każdym przeżywamy kawałek, bardzo autentycznego, życia, ale życia bez znieczulenia. To tworzy bardzo silne więzy.

Pamiętam jednak wydarzenie, które zaważyło na nazwie naszej wspólnoty. W wigilię Bożego Narodzenia 1989 roku przyjechała do nas grupa kilkunastu dzieci z domu dziecka. Miały one niesamowite apetyty, choć większość z nich, w domu dziecka, cierpiała na jadłowstręt. W takiej sytuacji po prostu zabrakło nam chleba. Wtedy Ksiądz Proboszcz, w czasie mszy św., poprosił parafian o chleb dla nas. Mieszkańcy Nieboczów przez dwa świąteczne dni dzwonili do naszych drzwi - przynosili chleb. Starczyło go nam do Nowego Roku. Poczuliśmy się wtedy domem chleba - Betlehem. Zrozumieliśmy, że Pan Bóg chce, by to miejsce było domem chleba, domem dzielenia chleba.

Spotkanie z tymi dziećmi było bardzo głębokie. One niesamowicie cierpiały. Wśród nich byli dwaj bracia, których ojciec zabił matkę, a oni byli tego świadkami. Jeden z nich, podczas łamania się opłatkiem, życzył mi, by do tego domu przyjeżdżało bardzo dużo ludzi i żebym ja się z tego cieszyła. To były życzenia, których nigdy nie zapomnę. Długo nie mogłam przejść do następnej osoby, gdyż byłam bardzo wzruszona. Pan Bóg po raz pierwszy, przez usta tego dziecka, tak wyraźnie powiedział czego ode mnie oczekuje. W tej grupie była też siedemnastoletnia dziewczyna, która chciała przystąpić do Pierwszej komunii Przez następny tydzień przygotowywałam ją do tego uroczystego momentu, który miał miejsce 31 grudnia.

Teraz, gdy myślę o tym wydarzeniu, to ciągle wydaje mi się, że Pan Bóg powołuje nas do kontemplowania tajemnicy Bożego Narodzenia, do kontemplowania tajemnicy Betlejem w drugim człowieku, w sobie.

* Kto tworzy wspólnotę Betlehem - Dom Chleba?

Ta wspólnota, to najpierw trzy osoby: ksiądz Leszek, Barbara i ja. My na stałe podjęliśmy decyzję takiego życia. Wspólnotę tworzą także wszyscy, którzy czasowo z nami mieszkają. To jest jakby jedna rzeczywistość. Drugą stanowią nasi przyjaciele, którzy się z nami solidaryzują, którzy nas w różnoraki sposób wspierają, którzy tworzą Fundację o takiej samej nazwie jak nasza wspólnota: "Betlehem - Dom Chleba".

* Czy w obecnej sytuacji naszego kraju potrzebne jest świadectwo ubóstwa?

Wydaje mi się, że żeby żyć z ubogimi trzeba nie tylko być otwartym na ubogich, ale samemu być ubogim, to znaczy całkowicie otwartym na Boga, powierzając siebie Jemu. Bardzo ważne jest świadectwo ubóstwa, które rozumiem jako wolność w dawaniu, dzieleniu się wszelkimi dobrami. Na początku naszego posługiwania wydawało nam się, że Pan Bóg powołuje nas do hojności, tzn. uważaliśmy, że mamy dużo zasobów materialnych, bo mamy dom z dużą ilością pokoi, gdzie możemy przyjmować innych, mamy pewne zasoby intelektualne, duchowe, moralne, wiemy jak trzeba żyć, mamy świat wartości, norm. W związku z tym mamy dużo do dania. Z tego poczucia zrodziło się pragnienie pomocy biednym. Jednak to ci ludzie, o zrujnowanych twarzach, skomplikowanych życiorysach, pokazali mi, pokazali nam, że nie chodzi o hojność. To właśnie w kontakcie z ludźmi bardzo trudnymi poznałam własne poranienia, swoje granice, swoją niewiarę, brak cierpliwości, wielkoduszności, brak miłości. Zobaczyłam, że to co robię wypływa z chęci odegrania roli pielęgniarki, bycia dla kogoś kimś ważnym, żeby się zrealizować, żeby zrealizować jakąś piękną ideę. Kiedy stanęłam bezradna wobec trudnych sytuacji, kiedy musiałam zejść z piedestału hojności, kiedy zaakceptowałam to, że sama z siebie nie jestem zdolna do miłości, że sama jej potrzebuję, zobaczyłam, że nie ma ludzi lepszych i gorszych. Kiedy doświadczyłam ubóstwa psychicznego, duchowego, kiedy zgodziłam się na to, jaka jestem, wtedy zaczęła się rodzić we mnie, zaczęła się rodzić w nas, inna jakość posługi - bardziej pokorna i bezinteresowna. Żeby skutecznie pomagać ubogim trzeba samemu być ubogim, żeby tak po prostu kochać za nic, trzeba odkryć swoją małość i otworzyć się na miłość. Tak rozumiem ubóstwo.

* Nieboczowy to miejscowość, której nie ominęła tegoroczna powódź? Jaki wpływ na Wasze życie miało to wydarzenie?

W ciągu kilku minut zawaliło się to, co tak pieczołowicie przez wiele lat budowaliśmy - 1/3 domu została zniszczona. To doświadczenie wiele nas nauczyło, pomogło zhierarchizować potrzeby i wyodrębnić to, co jest dla nas najważniejsze, a więc to, że trzeba zabiegać najpierw o Królestwo Boże. Dotknęło nas to, co spotkało setki ludzi, wszyscy doświadczyliśmy trudu życia w pierwszych miesiącach po powodzi. Trzeba było się uporać z wszystkimi niedogodnościami, brakiem prądu, wody, środków sanitarnych, właściwie wszystkiego, co umożliwia normalne funkcjonowanie. To były bardzo trudne warunki, które stwarzały w domu, w ludziach bardzo wiele napięć, byliśmy drażliwi, nerwowi. To doświadczenie nauczyło nas, że zawsze trzeba żyć godnie, ciągle uczyć się akceptowania tego, co niesie dzień bieżący i przyjmowania wszystkiego z wdzięcznością. Był to też czas, kiedy otrzymaliśmy wiele dobra, zobaczyliśmy jak wielu mamy przyjaciół. To był znak, że Pan Bóg opiekuje się nami, że zaspakaja nasze potrzeby przez dobroć innych ludzi.

Pamiętam rozmowę z redaktorami jednej z gazet, którzy nas po tym wydarzeniu odwiedzili. Pytali czy nie powinniśmy się wyprowadzić z tego miejsca, skoro jest ono narażone na powodzie (przeżyliśmy ich 3), a my, jako Fundacja funkcjonujemy w oparciu o pieniądze społeczne. Mam jednak pewność, że Bóg ofiarował nam to miejsce, tutaj mamy dzielić los mieszkańców tej wsi.

W naszym życiu nie chodzi o to, by mieć bardzo dobre zewnętrzne warunki, ale by umieć przyjmować nawet bardzo trudne doświadczenia z godnością. Ważne jest, aby to co niesie codzienność akceptować z ufnością, że jest dla nas najlepsze, ponieważ pochodzi od Boga i być wdzięcznym za to dobro.
Rozmawiała:

Barbara Młodzianowska